اکوایران: بانکهای دولتی در سال ۱۴۰۳ با یک معمای پیچیده روبرو شدند: چگونه میتوان با پرداخت وامهای ۴ درصدی در اقتصادی با تورم ۳۰ درصدی زنده ماند؟ اسناد عملکردی نشان میدهد راهکار بقا، نه در اصلاح ساختار، بلکه در مسیری عجیب از اضافه برداشتهای سنگین تا ورود به بازار طلا جستجو شده است. اما هزینه نهایی این «چرخه بقا» را چه کسی میپردازد؟
اکوایران: اصلاح اقتصاد ایران شبیه عبور از رودخانهای خروشان است که نمیتوان بدون «خیس شدن» از آن گذشت، اما به نظر میرسد دولت و مجلس قصد دارند هزینه این عبور را تنها بر مردم تحمیل کنند. گزارشهای رسمی نشان میدهد تکالیف دستوری و ساختار معیوب اداری، شرکتهای دولتی را به ماشینهای تولید زیان تبدیل کرده است. آیا تصمیمسازان جسارت آن را دارد که جراحی اقتصادی را به جای سفره مردم، از خودِ دولت شروع کند؟
اکوایران: ارقام لایحه بودجه ۱۴۰۵ نشان میدهد که دولت ظرفیت استخراج درآمد از استانها را ۸۹ درصد افزایش داده، اما رشد بودجه عمرانی را در سطح ناچیز ۳ درصد متوقف کرده است. این شکاف بیسابقه، همراه با انتقال اعتبارات محرومیتزدایی به جداول ملی، زنگ خطری برای اقتصادهای محلی است. پرسش کلیدی اینجاست: آیا این الگوی بودجهریزی، استانها را صرفاً به کارگزارانِ وصول درآمد برای دولت بدل میسازد؟
اکوایران: گزارش سیاستی جدید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی حاکی از نابرابری ساختاری در دستیابی دهکهای درآمدی به تسهیلات و منابع بانکی است؛ نابرابریای که علاوه بر مؤلفههای درآمدی، با عناصر جغرافیایی و جنسیتی نیز در آن دخیلاند. پرسش اساسی آن است که چگونه این وضعیت پدیدار شده و راه حلهای خروج از آن چیست؟
اکوایران: شکلگیری صف جلوی نانواییها در روزهای اخیر و رخدادن کمبودها در روزهای بحرانی این پرسش را به ذهن متبادر میسازد که ریشه این مسئله در چیست؟ چه عواملی ما را در مواقع بحرانی به سوی خرید خرید سریع مایحتاجمان هدایت میکند؟ علم اقتصاد و جامعهشناسی تاریخی به این پرسش پاسخ میدهد.
اکوایران: جدیدترین دادههای بانک مرکزی از اموال غیرمنقول بانکها و مؤسسات اعتباری حاکی از آن است که تعداد املاک مسکونی در اختیار بانکها با رشد ۱۷ درصدی نسبت به شهریورماه ۱۴۰۴، در آذر سال جاری به ۴۵۲۲ مورد و ارزش بهروزشان نیز به ۴۲۷ همت رسیده است.
اکوایران: تازهترین دادههای بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نشان میدهد که مجموع سپردههای بانکها و مؤسسات اعتباری کشور با رشد ۳۰۲ همتی نسبت به ماه گذشته، در پایان آبان ماه به ۱۷ هزار و ۸۲ همت رسیده است. مجموع تسهیلات جاری و غیرجاری نیز با رشد ۳۱۹ همتی، به ۱۲ هزار و ۸۸۳ همت رسیده است.
اکوایران: در گزارش شماره هفتم عدالت شغلی وزارت کار، به مشکلات مختلف نظام بازنشستگی پرداخته شده و در این گزارش، تلاش شد تا شمهای از آن مورد بررسی قرار گیرد. مشکلاتی که از سطح سیاستگذاری تا سطوح نهادی، اقتصادی و حتی فرهنگی را در بر میگیرد. پرسش اساسی آن است که چگونه و به چه شیوهای میتوان بر این مشکلات متعدد فائق آمد؟
اکوایران: در قسمت نخست گزارش دیدیم که چگونه رویای صنعتیسازی رومانی به تله بدهی ختم شد. اما پرداخت این بدهی، هزینهای ترسناکتر داشت. قسمت دوم پرونده رومانی، روایت «دهه شیطانی» است؛ سالهایی که چائوشسکو برای توجیه قفسههای خالی غذا، «رژیم لاغری علمی» برای مردم نوشت و پلیس مخفی تعداد لامپهای خانهها را میشمرد. این داستانِ کشوری است که توانست با گرسنگی دادن به مردمش، بدهی خارجیاش را صفر کند، اما درست در لحظه جشن پیروزی، فروپاشید.
اکوایران: گزارش تفریغ بودجه ۱۴۰۳ در بخش نفت منتشر شد و اعدادی را نشان داد که با واقعیتهای تحریم همخوانی ندارد. در حالی که فروش رسمی نفت تنها ۶۳ درصد محقق شده، درآمدهای دولت به شکلی عجیب از سقف پیشبینی شده عبور کرده و به ۱۴۳ درصد رسیده است. اما این «ابرمازاد» از کجا آمده است؟ ردپای یک تصمیم بزرگ ارزی در اواخر پاییز ۱۴۰۳ و فعالسازی ردیفهای نامرئی بودجه، پاسخی متفاوت به این معما میدهد.
