راز رشد اقتصادی و رفاه پایدار چیست؟
فرهاد نیلی، استاد اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، در نشستی پیرامون نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۵ به بررسی و گفتوگو در رابطه با علت اختصاص این جایزه به پژوهشگران حوزه رشد اقتصادی پرداخت.
امیرمحمد علوی
دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد - دانشگاه تهران
روزنامهنگار سرویس اقتصاد کلان اکوایران
رفاه و رشد اقتصادی پایدار چگونه ممکن میشود؟
اکوایران: رفاه و کیفیت زندگی مردم ایران ارتباط مستقیمی با رشد اقتصادی دارد. با اینحال آخرین آمارها نشان از آن دارد که رشد اقتصادی کشور در بهار امسال معادل منفی ۰.۱ درصد بوده است. آن هم زمانی که کشورهای آمریکای شمالی و اروپایی با چنان سرعتی رشد کردهاند که رفاه قابل توجهی برای مردم به همراه داشته است. اما پرسش کلیدی اینجاست که چرا ایران و کشورهای مشابه ایران چنان عقب ماندگی فاحشی در رشد اقتصادی و در نتیجه رفاه نسبت به جوامع غربی تجربه کردهاند؟
پاس مالیاتی دولت به تورم
ایران سالهاست که با مشکلاتی مانند تورم، رشد اقتصادی پایین و نبود فرصتهای شغلی برای جوانان مواجه است.
زنگ گران ماه مهر؛ تورم آموزش رکورد زد
تورم ماهانه مهر ماه به ۵ درصد و تورم ماهانه خوراکیها به ۶ درصد رسیده است؛ نرخهایی که برای یک سال اقتصادهای توسعه یافته بالا محسوب میشود چه برسد به تکرار ماهانه آن.
طغیان دولت و مجلس علیه اقتصاد
اکوایران: فرض کنید قیمت نان بربری از فردا به جای ۲۰ هزار تومان، ۲ تومان باشد. همچنین قیمت ارز نیز که بهصورت کلی در اقتصاد ایران در یک سازوکار بازاری تعیین نمیشد از این پس توسط بانک مرکزی معین میشود. اینها از مهمترین موارد مصوبه دولت و مجلس هستند که با هدف اصلاح وضعیت پولی کشور تنظیم شده است. اما به نظر میرسد اصلاحاتی از این جنس نه تنها مشکلی را حل نکرده بلکه به بحران موجود در اقتصاد ایران دامن هم میزند.
ونزوئلای چاوز؛ آینهای در برابر سیاستگذاران
اکوایران: نتایج یک پژوهش نشان میدهد که سیاستهای چپگرایانه و کمونیستی هوگو چاوز موجب شده تا رفاه مردم ونزوئلا کاهش قابل توجهی را تجربه کند. از همینرو نیاز است تا سیاستگذاران از تجربیات ونزوئلای چاوز درس گرفته و سیاستهایی را در پیش بگیرند که مطابق با آموزههای علم اقتصاد و تعامل با کشورهای جهان باشد.
نقد اکونومیست به مالیات بر ثروت
برخی سیاستمداران ایرانی در سالهای اخیر به دنبال اجرای طرح «مالیات بر ثروت» برای افزایش درآمد دولت بودهاند. این گروه با استناد به عدالت مالیاتی، کاهش کسری بودجه و بهبود توزیع درآمد از آن دفاع میکنند.
مالیات بر ثروت؛ هیاهویی برای هیچ
اکوایران: برخی سیاستگذاران و سیاستمداران هم در جهان هم در ایران به دنبال مالیات گرفتن از ثروت افراد هستند. با اینحال براساس آموزههای جریان اصلی علم اقتصاد این جنس از مالیاتستانی به اهداف مورد نظر خود نخواهد رسید. نکتهای که باید مورد توجه قرار بگیرد این است که دولت در ایران با وجود دسترسی به منابع گسترده نفتی و انواع مالیاتها، به علت مخارج هنگفت خود و کسری بودجهای که هرسال بیشتر از سال قبل است به دنبال اخذ مالیات بر ثروت نیز رفته است.
تولیدکنندگان ایرانی در تله اقتصاد دولتی
اکوایران: در حالی که اقتصاد ایران با چالشهای متعددی چون رکود و تورم مواجه است، تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی از «دیوانسالاری دیجیتال» جدیدی گلایه دارند که بهجای تسهیل، به مانعتراشی و به عبارتی به سدی در مقابل رونق بخش خصوصی تبدیل شده است. از همینرو تا زمانی که این وضعیت در اقتصاد ایران ادامه داشته باشد نمیتوان انتظار شکوفایی بخش خصوصی و در نتیجه رشد اقتصادی را داشت.
تورم، نااطمینانی و کسری بودجه؛ مثلث افزایش نرخ بهره
اکوایران: در هفته اول مهرماه سال جاری نرخ بهره بینبانکی به بالاترین مقدار خود و سقف بازه تعیین شده رسید. اگر یک اقتصاد در وضعیت متعادل و طبیعی قرار داشته باشد، تزریق پول و به عبارتی افزایش پایهپولی عموما به کاهش نرخ بهره منجر میشود. با اینحال انتظارات تورمی، ریسک و نااطمینانی و نیاز مالی دولت آنقدر در اقتصاد ایران افزایش داشته که رشد پایهپولی و نقدینگی نتوانسته نرخ بهره را در اقتصاد کاهش دهد. به عبارتی میتوان گفت اقتصاد ایران درحال حاضر هم با تورم بالا و هم با رکود مواجه است.
