محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان: به نظر میرسد بلوکهای تجاری و سیاسی جهان بهتدریج کارایی گذشته خود را از دست میدهند. نمونه آن سازمان اکو است که با وجود عضویت ۹ کشور، عملاً تأثیر قابلتوجهی بر تجارت منطقهای نداشته است. همکاریهای اقتصادی با روسیه و چین نیز نتوانستهاند جهش چشمگیری در تجارت ایران ایجاد کنند. حتی اتحاد جماهیر شوروی، که یک بلوک بزرگ سیاسی و اقتصادی بود، در نهایت فروپاشید.
جنگ اخیر و محاصره دریایی، تجارت را با شوکهای جدی مواجه کرده؛ بهطوریکه هم احتمال از بین رفتن بلوکهای تجاری افزایش یافته و هم کشور را به سمت مسیرهای جدید و تجارت با شرکای جدید سوق داده است.
تمرکز تجارت ایران بر چند گلوگاه محدود مثل بندر رجایی و خارک و اتکا به شرکایی مانند امارات و چین، حالا با شوکهای ناشی از جنگ اخیر زیر سؤال رفته است. در چنین شرایطی، پیدا کردن مسیرها و راههای جدید برای تأمین کالا به یک ضرورت تبدیل شده است. محمد مهدی بهکیش» اقتصاددان در گفتگو با اکوایران به این سوال پاسخ می دهد که آیا پاکستان میتوانند جایگزین سریع و کارآمدی برای بخشی از تجارت ایران باشد؟
صنعت پلاستیک در پی اختلال در زنجیره تأمین پتروشیمی و افزایش تقاضای کاذب در بازار مواد اولیه، با جهش بیسابقه قیمتها و کمبودهای مقطعی مواجه شده است؛ بهطوری که افزایش چندبرابری نرخ مواد اولیه، رشد هزینه تولید و فشار بر صنایع پاییندستی مانند بستهبندی، لاستیک و صنایع غذایی را بهدنبال داشته است.
در شرایط بحران، اختلال در لجستیک فقط به تخریب زیرساختهای فیزیکی مثل جاده، بندر یا انبار محدود نمیشود. آنچه معمولاً اثر عمیقتری دارد، از کار افتادن گلوگاههای شبکه و اختلال همزمان در جریان داده و ارتباطات است؛ موضوعی که میتواند کل هماهنگی زنجیره تأمین را به هم بزند.
اگر امارات از معادلات تجاری ایران کنار برود، اولین سؤال این است که کدام کشور میتواند این خلأ را پر کند؟ نام عمان بیشتر از همه مطرح میشود؛ کشوری با روابط سیاسی متعادل، دسترسی مناسب دریایی و برخی تسهیلات جدید برای جذب سرمایهگذار. اما واقعیت این است که عمان هنوز فاصله قابلتوجهی با تبدیل شدن به یک «هاب کامل» دارد؛ چه از نظر زیرساختهای بندری و لجستیکی، چه از منظر شبکه مالی و عمق بازار.
نرخ تورم کالاهای اساسی در فروردین ۱۴۰۵ از مرز ۵۰ درصد عبور کرده و بازار تخممرغ به نمادی از یک تناقض عمیق تبدیل شده است؛ جایی که افزایش سرسامآور هزینههای تولید، نهادههای دامی تا دارو و تأمین نقدینگی، فشار سنگینی بر تولیدکنندگان وارد کرده، اما در نهایت این مصرفکننده است که با قیمتهای بالاتر مواجه میشود.
اتاق ایران گزارش شاخص مدیران خرید (شامخ) بهمن ۱۴۰۴ را منتشر کرد. براساس این گزارش شامخ کل اقتصاد همچنان پایینتر از رقم ۵۰ قرار داشته و این امر حاکی از وضعیت نامطلوب و ذهنیت منفی فعالان اقتصاد در رابطه با وضعیت حال و آینده اقتصاد کشور است. موضوعی که در اجزای مختلف شامخ مانند شاخص مقدار تولید، میزان سفارشات جدید، فروش، استخدام نیروی کار و موجودی اولیه نشان داده شده است.
لغو ناگهانی ویزای اقامت ایرانیها، تعطیلی برخی کسبوکارها و شکلگیری فضای ضدایرانی در امارات، تنها بخشی از پیامدهای جنگ اخیر در منطقه است. در این گفتوگو، علی شریعتی عضو اتاق بازرگانی ایران از تأثیر مستقیم این اتفاقات بر تجارت، سرمایهگذاری و حضور اقتصادی ایرانیها در دبی میگوید؛ جایی که سالها بهعنوان هاب اصلی تجارت ایران شناخته میشد و حالا این منطقه با افت بازار ملک، کاهش اعتماد سرمایهگذاران و نااطمینانی جدی مواجه شده است.
دبی سالها بهعنوان «دروازه تنفسی» اقتصاد ایران عمل میکرد؛ نقطهای که سرمایه، تجارت و شبکههای واسطهای در آن به هم میرسیدند و بخشی از محدودیتهای تحریم را جبران میکردند.
