صادرات ایران در حالی با حجم بالای کالا همراه است که ارزش دلاری هر تن کالای صادراتی کشور همچنان پایین است. معاون ارتقای کسب‌وکارهای بین‌المللی سازمان توسعه تجارت می‌گوید ارزش هر تن کالای صادراتی ایران حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ دلار است؛ رقمی که در مقایسه با ارزش ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ دلاری کالاهای دارای فناوری و ارزش افزوده بالاتر، فاصله قابل توجهی دارد.
در حالی که اختلال در مسیرهای دریایی، تجارت ایران را به سمت مرزهای زمینی سوق داده، ازدحام در گذرگاه‌های مرزی حالا به گلوگاه تازه تجارت تبدیل شده است؛ به‌طوری که زمان انتظار کامیون‌ها در برخی مرزها به بیش از سه هفته رسیده و در مسیر برگشت از ترکیه ۲۴ روز و در یکی از گذرگاه‌های مرزی افغانستان ۲۳ روز معطلی ثبت شده است.
در پی حمله پهپادی به خط لوله نفت شرق–غرب عربستان، مقام‌های سعودی اعلام کردند این حمله از خاک عراق انجام شده است. پس از آن، عراق به‌طور موقت گذرگاه‌های شلمچه و چذابه در مرز ایران را بست؛ اقدامی که با هدف کنترل تردد و جلوگیری از فرار احتمالی عاملان و انتقال تجهیزات انجام شد.
تجارت جهانی کالا در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ فراتر از انتظار رشد کرد، اما این رشد در شرایطی ثبت شد که اثر کامل جنگ خاورمیانه و اختلال در تردد از تنگه هرمز هنوز در آمارها دیده نشده است. در این میان، رونق تجارت کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی توانست بخشی از شوک جنگ را جبران کند.
فشار تحریمی آمریکا علیه ایران یک گام دیگر به مرزهای تجاری تهران نزدیک شده است. پس از تحریم یک بانک ترکیه‌ای و دو شرکت تابعه آن، وزیر دارایی ترکیه اعلام کرده آنکارا اطلاعیه‌های اخیر واشنگتن درباره فعالیت‌های تجاری مرتبط با ایران را مورد توجه قرار داده است؛ موضعی که می‌تواند نشانه افزایش حساسیت ترکیه نسبت به ریسک همکاری مالی و تجاری با ایران باشد.
مرزهای شلمچه و چذابه پس از وقفه‌ای کوتاه دوباره به روال عادی برگشته‌اند، اما بسته‌شدن موقت این دو گذرگاه، آسیب‌پذیری تجارت ایران در برابر تحولات امنیتی منطقه را نشان داد. حمید حسینی، عضو اتاق مشترک ایران و عراق، در گفت‌وگو با اکوایران درباره آخرین وضعیت مرزها و احتمال تشدید فشارها بر شریان‌های تجاری ایران توضیح می‌دهد.
تشدید درگیری‌ها در یمن و افزایش ریسک در باب‌المندب، یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های تجارت دریایی و انرژی جهان را در شرایطی تحت فشار قرار داده که تنگه هرمز نیز با اختلال مواجه است. تداوم این وضعیت می‌تواند مسیر انتقال نفت و کالا میان آسیا و اروپا را طولانی‌تر و پرهزینه‌تر کند و با افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه، فشار تازه‌ای بر تجارت جهانی وارد کند.
جنگ ۴۰ روزه فقط به زیرساخت‌های صنعتی آسیب نزد، بلکه تولید بسیاری از صنایع را هم به شدت کاهش داد. داده‌های جدید پژوهشکده پولی و بانکی نشان می‌دهد تولید شرکت‌های صنعتی بورسی در فروردین امسال نزدیک به نصف شده و صنایع بزرگ و صادرات‌محور بیشترین آسیب را دیده‌اند.
بازار جهانی غذا بار دیگر در مسیر صعودی قرار گرفته است. شاخص قیمت مواد غذایی فائو در اوت به ۱۳۳.۳ واحد رسید؛ که بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۲۲ است . تشدید ریسک‌های اقلیمی و اختلال در مسیرهای تجاری، مهم‌ترین عوامل این افزایش عنوان شده‌اند.
بخش تولید آمریکا در آگوست همچنان در مسیر رشد ماند، اما کاهش همزمان چند شاخص کلیدی نشان می‌دهد شتاب این بخش در حال افت است؛ در حالی که جنگ ایران، تعرفه‌ها، تورم و اختلال زنجیره تأمین به‌عنوان مهم‌ترین ریسک‌های پیش‌روی تولیدکنندگان آمریکایی مطرح شده‌اند اما شاخص PMI تولید آمریکا در این ماه به ۵۴.۶ درصد رسیده است.
